732 و 788 ه . ق . ( فهرست فيلمها 1 ، 8 ، 3 ، 2 ، 22 ، - فهرست روضهء حيدريه - اشكورى در فهرست نامها ) كه شرح نهج البلاغه‌اى دارد گويا ساخته در 780 ه . ق . ابن يوسف شيرازى نگارندهء فهرست سپهسالار ( 2 : 126 ) نسخه‌اى داشته و آن را از همو مى پنداشته و آن را از همو مى پنداشته و شناسانده و گفته كه در آن از شرحهاى او برى و قطب راوندى و فضل اللّه راوندى و بيهقى و ابن ميثم و ابن ابى الحديد بهره برده و از تفسير خود به نام الوجيز ياد كرده است . نسخهء خطبهء استسقاء ( 2 : 34 ) تا « وصية لمن استعمل فى الصدقات » ( 3 : 27 ) را دارد به نوشتهء فهرست معارف ( 1 : 143 ) مجلد سوم آن ساختهء 770 ه . ق با خط خود شارح در 786 ه . ق در گنجينهء امير مؤمنان در نجف هست . دانش پژوه : مقدمه ، فرمان مالك اشتر چاپ بنياد نهج البلاغه . 45 - شرح نهج البلاغه لابن ميثم ( چاپ ايران ) : ميثم بن على بن ميثم بحرانى ملقب به كمال الدين و مفيد الدين و عالم ربانى . دانشمند شيعى و صوفى در گذشته سال 679 ه . ق يا 699 ه . ق مورد تقدير و ستايش خواجه نصير الدين طوسى و ملاصدرا شيرازى و استاد علامهء حلى و سيد عبد الكريم بن طاوس و بنا بر بعضى روايات ، خواجه نصير طوسى در خدمت وى تلمذ كرده است . و مير سيد شريف جرجانى از آثار او استفادهء فراوان برده است . او را آثار بسيارى است كه از جمله شرح نهج البلاغه اوست كه سه شرح كبير و صغير و متوسط بر آن كتاب نوشته و در آنها روش مقايسه‌اى پيش گرفته است : 1 - مصباح السالكين در 677 ه . ق نوشته ، چاپ تهران ، 1276 ق . سنگى رحلى ، بى شمارهء صفحه . 2 - اختيار مصباح السالكين . 3 - منهاج العارفين فى شرح كلمات امير المؤمنين . و شرح كبير در تهران 1271 ه 1304 ، 1276 ه . در تهران 1378 مؤسسهء النصر از روى نسخهء مصر چاپ سنگى شده است و در سال 1378 ه . ق يا 1384 ه . ق در مؤسسهء النصر در پنج جلد چاپ شد و در كتابخانه‌هاى ايران نسخه‌هاى خطى آن نيز موجود است . در بيروت 1375 ، در مصر ( 1959 م - 1378 ه . ق 1964 م - 1383 ه . ق ) در بيست جلد در قاهره بطبع رسيد . شارح در مقدمهء كتاب مى گويد : براى اين كه عطاملك جوينى ( علاء الدين ) متوفى 680 ه . ق و دو پسر او ابو منصور محمد و مظفر الدين ابو العباس على را از بررسى بى سود كتابهاى ادب مانند : تاريخ يميني و مقامات حريرى باز دارد ، كتاب نهج البلاغه را شرح نموده است . اين هر دو شرح موجود است و برخى شرح كلمات قصار ابن ميثم را شرح سوم او شمرده‌اند . او در آغاز آن ( شايد ) به پيروى از بيهقى و كيدرى از مباحث الفاظ سخن داشته است . در قاعدهء يكم در مباحث الفاظ و دلالت و تقسيم الفاظ و پاره‌اى از مسائل بلاغت و اصول فقه و تجويد آورده و آن را بر چند بحث تقسيم كرده است و در قاعدهء دوم از خطابهء منطقى ارسطو ياد كرده است و در قاعدهء سوم در بيان اين كه على عليه السلام جامع فضايل انسانى است . ر . ك